Alerjik Rinit Nedir?
Alerjik rinit, burun iç yüzeyinin alerjenlerle temas etmesi sonucu gelişen bir hastalığıdır. Polen, ev tozu akarı, küf ya da hayvan tüyü gibi çeşitli maddelere karşı aşırı hassasiyet gelişmesi sonucu bağışıklık sistemi, bu maddeleri “tehlikeli” algılayarak reaksiyon gösterir.
Belirtiler nelerdir?
Çocuklarda en sık hapşırık, burun akıntısı, burun tıkanıklığı ve burun kaşıntısı ile kendini gösterir. Gözlerde sulanma, kızarıklık ve kaşıntı da eşlik edebilir. Bu belirtiler çocuğun uyku düzenini bozabilir, okul başarısını ve günlük yaşamını olumsuz etkileyebilir.
Risk faktörleri nelerdir?
Alerjik rinitin ortaya çıkışında hem genetik hem de çevresel faktörler birlikte rol oynar.
- Genetik yatkınlık:Anne veya babasında alerjik hastalık bulunan çocuklarda alerjik rinit görülme olasılığı daha yüksektir.
- Çevresel faktörler:Polenler, ev tozu akarları, küf, hayvan tüyü gibi alerjenlere maruziyet önemli risk faktörlerindendir.
- İklim ve yaşam tarzı:Yaşanılan bölgenin iklimi, şehirde ya da kırsalda yaşamak, beslenme alışkanlıkları ve hava kirliliği riski artırabilir.
- Eşlik eden hastalıklar:Astım veya egzama gibi diğer alerjik hastalıklar varsa alerjik rinit gelişme ihtimali artar.
Sonuç olarak, alerjik rinit; genlerimizle çevremizin etkileşimi sonucu ortaya çıkan bir hastalıktır.
Alerjik rinitte tanı nasıl konur?
Tanı, doktor muayenesi ve ayrıntılı öykü ile konur. Belirtiler ve uyumlu muayene bulguları varlığında yapılacak alerji deri testleri en güvenilir tanı yöntemidir. Çocuğun hangi alerjene duyarlılığı olduğunu belirlemek için, Çocuk Alerji ve İmmunoloji uzmanları tarafından yapılır. Gerektiğinde kan testleri ile alerjene özel bazı antikorların (spesifik IgE) düzeyleri ölçülür. Bazı durumlarda doktorunuz burun içini incelemek için küçük bir kamera kullanabilir.
Tedavi yaklaşımları nelerdir?
Tedavide ilk basamak çocuğun çevresindeki tetikleyicilerden korunmaktır.
Tetikleyicilerden korunma:
Alerjenler iki gruba ayrılır:
Ev içi alerjenler: Ev tozu akarları, küf mantarları, evcil hayvan tüy ve deri döküntüleri, hamam böceği.
Ev dışı alerjenler: Polenler, hava kirliliği, egzoz dumanı, sanayi gazları gibi etkenler.
- Ev tozu akarları (mite)
Ülkemizde en sık rastlanan alerjenlerdir. Ev tozu akarları halı, yatak, yastık, yorgan gibi eşyalarda yaşar. Çok küçük oldukları için gözle görülmezler. Nemli ve sıcak evlerde daha hızlı ürerler. Asıl alerjik madde bu canlıların dışkılarıdır; havaya karışıp solunum yoluyla alerjiyi tetikler.
Öneriler:
- Antialerjik yatak ve yastık kılıfları kullanılmalı,
- Nevresimler ve çarşaflar haftada bir 60 °C’de yıkanmalı,
- Halı, peluş oyuncak, kalın perde gibi toz tutan eşyalar kaldırılmalı,
- HEPA filtreli elektrikli süpürge tercih edilmeli,
- Evde nem oranı %50’nin altında tutulmalı,
- Küf mantarı
Rutubetli evlerde küf mantarları daha çok ürer. Hem rinit hem de astımı tetikleyebilir.
Öneriler:
- Ev düzenli havalandırılmalı, rutubet azaltılmalı,
- Küf görülen yerler uygun temizlik ürünleri ile silinmeli,
- Banyo ve mutfak gibi nemli bölgelerde uzun süreli ıslaklık bırakılmamalı,
- Evcil hayvanlar
Kedi, köpek, kuş gibi hayvanlara ait tüy ve deri döküntüleri alerjiye yol açabilir. Hayvan evden uzaklaştırılsa bile alerjenler uzun süre ev içinde kalabilir.
Öneriler:
- Hayvanla yakın temas azaltılmalı,
- Hayvan evden uzaklaştırılamıyorsa yatak odasına girişi engellenmeli,
- Ev temizliği sıklaştırılmalı,
- Hamam böceği
Hamam böceği alerjeni çok güçlü bir tetikleyicidir. En çok mutfak ve banyoda bulunur.
Öneriler:
- Mutfak ve banyo hijyenine dikkat edilmeli,
- Gıda artıkları açıkta bırakılmamalı,
- Gerekirse profesyonel ilaçlama uygulanmalı,
- Polenler (mevsimsel alerjenler)
Polen alerjisinden korunma polenin yoğun olduğu dönemde alerjen ile karşılaşmayı en aza indirmeyi amaçlamaktadır. Polenler, ilkbahar ve yaz aylarında yoğun şekilde havaya karışırlar. Çok küçük oldukları için solunum yollarına girip alerjik riniti tetiklerler.
Öneriler:
- Polen mevsiminde pencereler kapalı tutulmalı,
- Çamaşırlar dışarıda kurutulmamalı,
- Dışarıdan gelince yüz ve eller yıkanmalı, kıyafetler değiştirilmeli,
- Polen yoğunluğunun yüksek olduğu sabah saatlerinde açık havada uzun süre kalınmamalı,
- Tahriş edici maddeler
Hava kirliliğine neden olabilen sigara dumanı, egzoz, parfüm, boya, deterjan kokuları gibi maddeler de alerjik rinit ve astımın ağırlaşmasına neden olabilir.
Öneriler:
- Ev içinde, balkonda veya pencere önünde sigara içilmemeli,
- Parfüm, oda spreyi, boya ve ağır temizlik kimyasalları kullanılmamalı,
- Yemek pişirirken mutfak havalandırılmalı,
İlaç tedavisi:
- Antihistaminikler: Hapşırık, burun akıntısı ve kaşıntıyı azaltır
- Burun spreyleri: Özellikle burun tıkanıklığında etkilidir
- Göz damlaları: Gözlerde sulanma, kaşıntı ve kızarıklık varsa kullanılabilir
- İlaçların mutlakaçocuk alerji uzmanı önerisiyle kullanılması gerekir
Alerjen immünoterapisi (aşı tedavisi):
- Sadece seçilmiş çocuklarda uygulanır
- Belirli alerjenlerin giderek artan dozlarda verilmesiyle yapılır
- Uzun vadede hem alerjik rinit hem de eşlik eden astımın kontrol altına alınmasına yardımcı olur.
Ne zaman doktora başvurmalı?
Çocuğunuzda tekrarlayan hapşırık, burun akıntısı, burun tıkanıklığı ve kaşıntı varsa, şikayetleri gece uykularını bozuyor veya okul başarısını etkiliyorsa, mutlaka bir çocuk alerji uzmanına başvurmanız gerekir. Doğru tanı ve uygun tedavi ile alerjik rinit kontrol altına alınabilir ve çocukların yaşam kalitesi artırılabilir.